rol koning formatie

Meningen verdeeld over rol Koning in formatie

In 2012 besloot de Tweede Kamer het initiatief in de kabinetsformatie naar zich toe te trekken. Waar voorheen het staatshoofd de informateur en formateur benoemde, zijn deze taken nu aan de Tweede Kamer voorbehouden. Middels een wijziging in het Reglement van Orde van de Tweede Kamer is dit vastgelegd. Wel behoudt het staatshoofd het recht om geïnformeerd te worden over de vorderingen van de kabinetsformatie. Wat vindt men nu van de nieuwe opzet? NRC Handelsblad onderzocht de reacties door middel van een een lezersonderzoek en interviews met enkele betrokkenen.

Koningshuis
Allereerst het Koningshuis zelf. Wat vonden de Oranjes van de veranderingen in het formatieproces? Via de biograaf van prinses Beatrix is bekend dat de voormalige koningin aan zichzelf ging twijfelen: ‘Ben ik soms incompetent?’. De Oranjes vonden de wijziging niet leuk, maar ze accepteerden het wel. Vlak voordat de toenmalige kroonprins Willem-Alexander in 2013 koning werd, zei hij: ‘Ik accepteer alles, als het parlement het volgens de regels van de Grondwet heeft beslist’.

D66
Het initiatief in het parlement om de rol van het staatshoofd in de kabinetsformatie te beperken, kwam van D66. Thom de Graaf, toenmalig fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer, werkte in 2000 als een van de eerste politici het voorstel verder uit. Uiteindelijk zou het nog tot 2012 duren totdat de wijziging werd doorgevoerd. De huidige D66-senator is tevreden over de nieuwe procedure: ‘De kabinetsformatie is nu minder een black box […] Politici kunnen zich niet meer verschuilen achter de brede rug van de Koning of Koningin, zoals vroeger soms gebeurde’.

Wetenschap
Niet iedereen is echter positief gestemd over de wijziging in de kabinetsformatie. Bastiaan Rijpkema – onder andere auteur van het boek Weerbare democratie – vindt de ceremoniële rol van de Koning een ‘verbindende factor’ in de maatschappij. Hij is van mening dat politici nu tegen de Koning zeggen: ‘U bent wel deel van onze regering, maar u mag niet meedoen met de vorming ervan’. Deze ‘onzorgvuldige omgang met onze Koning’ is niet consequent, aldus Rijpkema.

Lezersonderzoek NRC
NRC Handelsblad peilde de reacties op de nieuwe procedure tijdens de kabinetsformatie onder haar lezers. Ongeveer 150 mensen reageerden op de oproep. Zestig procent van de inzendingen (90 van de 150) zijn positief over het nieuwe systeem zonder de Koning. Zij vinden het ‘een verbetering’, ‘een vooruitgang’ of zelfs ‘een verademing’. Een minderheid van 40 lezers ervaart de nieuwe procedure echter als een verslechtering. Volgens ongeveer twintig anderen maakt het niet uit of het staatshoofd of de Tweede Kamer de (in)formateurs benoemt.

Meer weten over de procedures rond de kabinetsformatie? Bekijk onze pagina met meer achtergrondinformatie of lees in ons nieuwsoverzicht meer artikelen over de kabinetsformatie.

Terug